Η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ισραήλ – συνοπτική παρουσίαση
Ιστορικό:
Η ιστορία των σχέσεων της Ευρώπης με τον εβραϊκό λαό και, από το 1948, με το σύγχρονο κράτος του Ισραήλ είναι μακρά και περίπλοκη.
Το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, όπως αναφέρεται συχνά, έχει χτιστεί στα θεμέλια τριών πόλεων: της Ρώμης, της Αθήνας και της Ιερουσαλήμ. Από την άποψη αυτή, η Ευρώπη είναι κατά το ένα τρίτο τουλάχιστον εβραϊκή.
Πολλές προσωπικότητες εβραϊκής καταγωγής συνέβαλαν στη διαμόρφωση της Ευρώπης. Θα ήταν αδιανόητη η σύγχρονη Ευρώπη χωρίς τη συμβολή ανθρώπων όπως ο Spinoza, ο Freud και ο Einstein.
Υπάρχουν όμως και σκοτεινά κεφάλαια στην ευρωπαϊκή ιστορία όσον αφορά την αντιμετώπιση του εβραϊκού λαού. Επανειλημμένα οι Εβραίοι έγιναν αποδιοπομπαίοι τράγοι, και αντιμετώπισαν επιθέσεις και διωγμούς στην Ευρώπη μόνο και μόνο για το γεγονός ότι ήταν Εβραίοι. Η κατάσταση αυτή έφτασε στο αποκορύφωμά της όταν 6 εκατομμύρια Εβραίοι σφαγιάστηκαν στο Ολοκαύτωμα.
Είναι αδιανόητο να κατανοήσουμε τη σύγχρονη Ευρώπη εάν δεν κατανοήσουμε το Ολοκαύτωμα.
Μετά τον πόλεμο, συνάγονται δύο συμπεράσματα όσον αφορά τις σχέσεις της Ευρώπης με το Ισραήλ και με τους Εβραίους της Ευρώπης:
- Η ιστορία μάς διδάσκει ότι ο εβραϊκό λαός ποτέ δεν θα είναι απολύτως ασφαλής σε οποιαδήποτε άλλη χώρα εκτός από τη δική του, και γι' αυτό υποστηρίζουμε ανεπιφύλακτα την ιδέα της εβραϊκής πατρίδας και της δημιουργίας του κράτους του Ισραήλ.
- Μολονότι η Ευρώπη αναγνώρισε ήδη ότι η ασφάλεια των Εβραίων απανταχού της γης μπορεί να εξασφαλισθεί μόνο στο δικό τους κράτος, κανένας Εβραίος δεν πρέπει να υποφέρει ή να εγκαταλειφθεί στη μοίρα του ξανά εδώ στην Ευρώπη. Ποτέ ξανά!
1948-1967-2009
Οι περισσότεροι εμπειρογνώμονες συμφωνούν ότι οι σχέσεις της Ευρώπης με το Ισραήλ ήταν σχετικά θερμές και αλληλέγγυες έως τον πόλεμο των έξι ημερών το 1967. Η φρίκη του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου ήταν ακόμα φρέσκια στη μνήμη, και η παγκόσμια κοινότητα θαύμαζε τα πολλά επιτεύγματα του νέου, γεμάτου ζωή εβραϊκού κράτους.
Μετά τον πόλεμο των έξι ημερών το 1967, η εικόνα του Ισραήλ άλλαξε σταδιακά. Ξαφνικά το Ισραήλ άρχισε να θεωρείται επιτιθέμενος και κατακτητής και όχι καταφύγιο των καταδιωκόμενων Εβραίων.
Αυτό συνέβη σε περίοδο γενικής αναστάτωσης και φοιτητικών διαδηλώσεων στη Δύση, όταν ο μαρξισμός διαμόρφωνε τον τρόπο σκέψης πολλών διανοουμένων και νέων. Υπό την επήρεια των μαρξιστικών θεωριών, το Ισραήλ άρχισε να θεωρείται πλέον ως δυτικό αποικιοκρατικό κράτος υπό την υψηλή προστασία του αμερικανικού ιμπεριαλισμού.
Η νέα αυτή αντίληψη για το Ισραήλ δεν ήρθε όμως αποκλειστικά ως αποτέλεσμα των ιδεολογικών αλλαγών. Οι οικονομικές πτυχές άρχισαν να παίζουν ένα όλο και σημαντικότερο ρόλο, καθώς οι αραβικές πετρελαιοπαραγωγές χώρες άρχισαν να ασκούν πιέσεις στις δυτικές κυβερνήσεις προκειμένου να λάβουν φιλοαραβικές θέσεις στη διαμάχη στη Μέση Ανατολή. Ο συνδυασμός των δύο αυτών παραγόντων, δηλ. του αραβικού πετρελαίου και της προσπάθειας δημιουργίας ενός συνασπισμού αντίπαλου προς τις ΗΠΑ, συνέβαλε στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών πολιτικών εκείνη την εποχή. Η Ευρώπη άρχισε να θεωρείται πλέον ως σύμμαχος των Αράβων σε αντίθεση με την αμερικανική υποστήριξη προς το Ισραήλ.
Καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση (παλαιότερα η ΕΟΚ) δεν διέθετε μια συνεκτική εξωτερική πολιτική κατά το μεγαλύτερο μέρος αυτής της περιόδου, τα κράτη μέλη της μπορούσαν σε μεγάλο βαθμό να διαμορφώνουν τις δικές τους θέσεις. Όμως κατά τα τελευταία λίγα χρόνια έχουν αυξηθεί οι τάσεις δημιουργίας ενιαίου μετώπου της EE, τόσο στον ΟΗΕ όσο και στις Βρυξέλλες. Παρόλα αυτά, πρόσφατα - μόλις τον Απρίλιο του 2009 - η EE διχάσθηκε για το αν θα έπρεπε να συμμετάσχει ή όχι στη διάσκεψη Durban II. Τη στιγμή που γράφεται το άρθρο αυτό, η τσεχική Προεδρία της EE έχει υιοθετήσει ανοικτά διαφορετική γραμμή σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσον αφορά τις πολιτικές της σχετικά με το Ισραήλ.
Η Ευρώπη από την 11η Σεπτεμβρίου έως σήμερα
Το 2003 μια πανευρωπαϊκή δημοσκόπηση έδειξε ότι ο μέσος Ευρωπαίος θεωρούσε το Ισραήλ ως τη μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια ειρήνη. Η δημοσκόπηση αυτή, καθώς και η αύξηση των κρουσμάτων αντισημιτισμού στην Ευρώπη σε σχέση με τη δεύτερη ιντιφάντα, φάνηκαν να ταράζουν την Ευρώπη και να προκαλούν αλλαγή στην κοινή γνώμη της EE έναντι του Ισραήλ. Η δημοσκόπηση συνέπεσε επίσης χρονικά με την απόφαση του Ισραήλ να αποχωρήσει από τη Γάζα και να αρχίσει τις προετοιμασίες για μια λύση στη βάση δύο κρατών. Όμως ακόμα πιο σημαντική ήταν η τρομοκρατική επίθεση τις 11ης Σεπτεμβρίου 2001 και οι επιθέσεις που ακολούθησαν στη συνέχεια, στη Μαδρίτη και το Λονδίνο. Ξαφνικά, μέρος του πολιτικού κόσμου στην Ευρώπη συνειδητοποίησε την πραγματικότητα της τρομοκρατικής απειλής την οποία εδώ και χρόνια το Ισραήλ αντιμετώπιζε μόνο του στη Μέση Ανατολή.
Παρόλο που τα τελευταία χρόνια ο πολιτικός κόσμος άρχισε να βλέπει με κάπως περισσότερη συμπάθεια το Ισραήλ, η κοινή γνώμη δεν ακολούθησε την τάση αυτή. Σήμερα οι κυβερνήσεις είναι περισσότερο θετικές έναντι του Ισραήλ από ό,τι η κοινή γνώμη των χωρών τους. Εάν και όταν η EE και οι κυβερνήσεις των κρατών μελών μεταβάλουν τις πολιτικές τους έναντι του Ισραήλ, θα έχουν - δυστυχώς - εξασφαλισμένη την υποστήριξη των ψηφοφόρων τους.
Ίσως αυτό συμβεί πριν καν το συνειδητοποιήσουμε. Η υποστήριξη της EE προς το Ισραήλ παρέχεται υπό τον όρο να ακολουθεί η κυβέρνηση του Ισραήλ τις δεσμεύσεις και τα συγκεκριμένα σχέδια για την επίτευξη λύσης στη βάση δύο κρατών, όπως διατυπώθηκαν στην Αννάπολη. Εάν και όταν αμφισβητηθεί η βούληση του Ισραήλ να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση, οι Βρυξέλλες θα υιοθετήσουν άλλους τόνους. Μόλις κατά τις τελευταίες λίγες εβδομάδες η εξέλιξη αυτή ήταν όλο και πιο προφανής, με τα σχόλια του επικεφαλής της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής Javier Solana και της Επιτρόπου Εξωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Benita Ferrero-Waldner όσον αφορά την ανάγκη να παραμείνει το Ισραήλ προσηλωμένο στο ειρηνευτικό σχέδιο της Αννάπολης εφόσον επιθυμεί να συνεχιστεί η ίδια πολιτική (“business as usual”) που ακολουθούν οι Βρυξέλλες απέναντί του. Οι σχέσεις EE-Ισραήλ βρίσκονται, για μία ακόμα φορά, ενώπιον τεράστιων προκλήσεων.
You are here:
